İş, eğlence, alışveriş, öğrenim, ibadet, konuşma, canlı görüşme, canlı TV, sinema, tiyatro ve daha birçok konu sadece bir tık ile karşımızda. En kötüsü de buna hızla ayak uydurmamız. Ekranlar zamanımızın kontrolünü eline aldı.

Sosyal bağlantı kurmak ve hayatımıza birini dâhil etmek için bile sadece ekrana sahip olmamız yeterli durumda. Sosyal olabilmemizin net nedeni ekranlar ve hayatımızı her geçen gün kolaylaştırırken bir yandan da psikolojimizi berbat ediyor.

Bu kadar hızlı olabileceğine ihtimal vermezdik. Ancak özellikle, COVID-19 sonrası oluşan zorunluluklar ekran başında geçirdiğimiz zamanı daha da fazlalaştırdı. Televizyon izlemek, iş ve arkadaşlarla vakit geçirmek için Zoom toplantıları yapmak ve herhangi bir konuda bilgiye ihtiyaç duyduğumuzda sadece sesiz kalıp ekrana yöneldik. Bu durum insanı insandan uzak kalma alışkanlığı ile baş başa bıraktı. Hatta ekran olmadığında en çok üç dakika dayanabilme sorunumuz da baş gösterdi. Artık ekran bağımlısıyız.

Maalesef en başta çocuklar olmak üzere herkes ekranlarına takılı kaldı. İş, okul ve başkalarıyla bağlantı kurma ihtiyacı buna sebep oldu. Özellikle pandemi döneminde ülkemizde kişi başı ekran süresini ortalama 4 saatten 6 buçuk saate çıktı.

Yetişkinler ve çocuklar, film izleme ve video oyunları oynamak gibi belirli ekran tutkunluğu dışında hiçbir işi yoksa bile sadece “neler oluyor acaba” mantığı ile yine ekrana bakmaya devam etti.

Özellikle pandemi dönemlerinde hepimizin ruh sağlığımızı korumak için, yalnızlığımızı en aza indirmemiz gerekmektedir. Ekran bağımlığından kurtulmak ve ilerideki yaşantımızı buradan alabilmek için iletişimimizi ekran yerine eskiden olduğu gibi yüz yüze veya en kötü telefon görüşmesi ile devam ettirmeliyiz. Hatta elimize kalem alıp iletişim için duygularımızı kâğıda dökmeye bile ihtiyacımız var.

Sadece duygu ve psikoloji için değil, aynı zamanda insani doğamız gereği konuşmayı sürdürmeli ve ekranlardan olabildiğince uzak kalmalıyız. Alışkanlık haline gelen ekran bağımlılığı ileriki dönemlerde daha hangi mecraları içine alacak belli değil. Geleceğimizi ekran içinde kurtaralım.

Bu, herkesin ekran dışında başka ne ile vakit geçirebilirim sorusuna vereceği cevap ile doğru yön bulacaktır. Bir şey yapmak isteyebileceğiz veya öğrenmeye ilgi duyabileceğiz ne varsa bunlara dair fikirler sunmak ve paylaşmak anlamına da gelebilir.

Akıllı televizyonlar ve akıllı telefonlara bir ara vermek ya da ara vermeyi denemek gereklidir. Bu, sosyal medyanın sizin ve çocuklarınızın boş zamanlarınızı nasıl çaldığını ve neleri kaçırdığınızı en iyi gösterecektir.

Eskiden dergilerde robotların dünyayı istilası serüvenlerini okur ve mümkün olamayacağını düşünerek sadece anlık zaman geçirirdik. Şimdi hem robot teknolojisi insanın aklının alamayacağı noktalarda hizmet vermekte hem de yine robot olan ekranlar da insanı eve hapsetmektedir.

En sonunda evden her şeyi yapan insanlar olarak ayrışma ve uzaklaşma da hızlanacaktır. Ekranların içine sıkışma ve sağlıksız yeni nesiller oluşturma tehlikesi içerisindeyiz.

Bu teknolojik dünyada, ekranlardan tamamen kaçınmak zor olabilir. Hayatımızın her anı bir ekrandan geçiyor ve bu nedenle potansiyel risklerin ve bunları nasıl önleyebileceğinizin farkında olmanız önemlidir. Dolayısı ile mümkün olan her an ekranlardan uzak durmamız, ilk fırsatta yürüyüş yapmamız, insanlarla diyalog içinde kalmamız ve insana sessizlik içinde iletişim yerine dokunmayı tercih etmeliyiz.

Sağlıklı günler dilerim.

Saygılarımla

Hayrettin Özaydın

15.10.2021

İnternetteki bilgi kirliliği, bilgi atık birikimine ve ayırt edilemez doğruluğa sebep olacaktır. Acil önlem gerekli.

Her türlü bilgi ve doğrulama için en pratik başvurduğumuz ortam olan arama motorları her geçen gün bilgi çöplüğüne dönüşmektedir. Doğru bilgi yerine birden fazla yanlış bilgilerin ve yorumların karıştığı veriler, her geçen gün bilgi bankalarını çöplüğe çevirmektedir. Tüm mecralarda atık konusunda bilinçlenen insanoğlu, en revaçtaki ortamı olan internette atık konusunda hiç de duyarlı değil.

Yüz milyonlarca kullanıcı, birçok arama motoru ve bilgi çöplüğü tehlikesi.

Çok değil, bundan on yıl önce önemli bilgilere bir anda erişebildiğimiz mecralara şimdi çok basit sorular bile sorsak cevaba ulaşmak hiç de kolay olmuyor.  Aynı zamanda bu bilgilerin doğruluğu da tartışmaya açık.

Aslında arama motorları tarihsel kayıtları yeniden oluşturmayı amaçlayan araştırmalar için veri toplama konusunda kesinlikle güvenilir olmayan araçlardır. Bu güvenilmezlik, arama motorlarının veri biriktirme değil; veriye ulaşma özelliğindedir. Yani arama motoruna bir bilgi sorduğunuzda konu içinde geçen sözcük ile eşleşen farklı siteleri önünüze sunmaktadır. Burada ticari ve siyasi nedenlerden dolayı karşımıza istediğimiz beklediğimiz doğru cevap değil, bize öğretilmek istenilen sonuç gösterilir.

Rakamlarda da aynı durum geçerli. Ticari, siyasi bazen de dini unsurlar nedeni ile karşımıza doğru olmayan rakamlar çıkmaktadır. Bunlar kişiyi anlık olarak istenilen mecraya çekse de, önceki veriler silinmediğinden dolayı her işlenen veri internette sonsuza dek kalmaktadır. Birçok konuda işlemler ve arındırmalar yapan regülasyon kurumları internetin bu kirliliği hakkında bir çalışma henüz başlatmamıştır. Bu konu, ilerideki nesillere karmakarışık bir internet mecrası bırakacağımızın da göstergesidir.

Tüm bu etkenler ışığında, internetten aldığınız bilgiler size sadece ilham kaynağı olsun ve doğrulamak için muhakkak onaylanmış kitaplara yönelin. Burada iki ayrı konuya dikkat çekmek istiyorum. Birincisi, verilerin sağlıklı ve gerçeği yansıtma oranıdır. İkincisi de internet ortamının yanlış ve yanlı veriler ile temizlenemez boyutta kirlenmesidir.

İnternet en çok bilgi ihtiyacımız için kullanılır ve haliyle arama motorları kurtarıcımızdır. Ancak hiçbir arama motoru tüm bilgileri bulamaz. Reklam gelirleri üzerine kurulmuş ticari yapılar ve işletmelerdir.

Arama motorlarının çoğu, gelirleri arama sonuçlarının ve tıklamaların üzerinde görünen reklamlara ve ayrıca toplanan kullanıcı verilerine bağlı olan ticari girişimlerdir. Bunu görmek için çok basit bir kelimeyi arama motorunuza yazın. Sizin beklediğiniz sonuç dışında size birçok alakasız konuyu sunacaktır.

Gerçekliği yüksek bilgiye eriştiğinizde bunu kendi bilgisayarınızda arşivleyin. Belki de çok kısa zaman sonra artık internette doğru bilgi bulunamaz olacak ve sizin bilgisayarınız bu bilgiler ile size yol gösterecektir.

İnternette bilgi kirliliğinin atık olarak birikimi acil önlem alınması gereken bir konudur. En çok kullandığımız ve işimize yarayan internetteki kaynakların güvenilirliği konusunda şüpheye düşmeye başladık bile. Bilginin işimize ve kişiliğimize katkısı beklenirken bir de aksi yönde zararı olma konusunda kaygı artmaktadır. Ansiklopedi gibi kaynak bulmak için yakın zamanda yine kütüphanelere ihtiyaç duyulacak gibi görünüyor.

Çevrecilerin doğada atık konularına yeni bir başlık daha kazandırmasının zamanı geldi ve geçiyor gibi.

18.10.2021

Saygılarımla

Hayrettin Özaydın